Điều gì xảy ra khi nhiều máy lạnh cùng bật?
Ngày 24/06/2026, phụ tải cực đại của hệ thống điện Việt Nam đạt 58,46 GW. Số liệu được Vietstock nhắc lại trong bài phân tích ngày 08/11 về nhu cầu làm mát. Đỉnh phụ tải đo công suất mà hệ thống phải đáp ứng tại thời điểm nhu cầu cao nhất. Nhìn vào một con số như vậy chưa thể xác định được bao nhiêu điện trong cả ngày đã được dùng để chạy điều hòa.
Một ví dụ đơn giản cho thấy giờ sử dụng có ý nghĩa thế nào. Giả sử 100 thiết bị, mỗi thiết bị tiêu thụ đúng 1 kW và chạy hai giờ. Nếu tất cả cùng bật, tổng công suất trong hai giờ đó là 100 kW. Nếu chia làm hai nhóm bằng nhau chạy nối tiếp, đỉnh công suất chỉ là 50 kW. Hai lịch chạy đều tiêu thụ 200 kWh. Khoản chênh xuất hiện ở công suất cần bố trí cùng lúc. Đây là ví dụ giả định, chưa tính đến các phụ tải khác hay việc máy tự điều chỉnh theo nhiệt độ phòng.
Với nhu cầu làm mát, việc chia đều giờ sử dụng khó hơn ví dụ trên. Những hộ gia đình cách xa nhau vẫn có thể bật máy cùng lúc vì cùng chịu một đợt nóng. Ngay cả khi tổng điện dùng của các hộ trong tháng biến động ít, hệ thống vẫn phải có đủ nguồn điện và khả năng truyền tải vào giờ nhu cầu dồn lên cao.
Ảnh minh họa thiết bị điều hòa do Vietstock đăng.
Hai tỷ lệ khác nhau cho cùng nhu cầu làm mát
Trong kịch bản đến năm 2040 được Vietstock dẫn lại, làm mát có thể chiếm gần 19% điện năng tiêu thụ của ASEAN nhưng lên tới 30% phụ tải đỉnh. Đây là các tỷ trọng dự báo cho khu vực. Nếu minh họa bằng 100 đơn vị, gần 19 trong 100 đơn vị điện năng suốt kỳ được dùng để làm mát, trong khi tại giờ căng nhất, khoảng 30 trong 100 đơn vị công suất phục vụ cùng nhu cầu đó. Hai mẫu số có đơn vị khác nhau nên không thể lấy phần chênh 11 điểm phần trăm để tính điện năng còn thiếu.
Tại Việt Nam, một mốc trước đó của mùa nóng 2026 là 52.225 MW ngày 08/04. Đổi mức tháng 6 về cùng đơn vị được 58.460 MW. Chênh lệch giữa hai đỉnh quan sát là 6.235 MW. Mức tăng này bao gồm mọi nhu cầu sử dụng điện tại hai thời điểm. Muốn tính riêng phần do điều hòa, cần có thêm dữ liệu về từng nhóm phụ tải theo giờ và điều kiện thời tiết tương ứng.
Giảm đỉnh mang lại lợi ích ở đâu?
Đối với hộ gia đình, số kWh giảm nhờ máy hiệu suất cao là phần dễ thấy trên hóa đơn. Đối với đơn vị vận hành, một kW tiết kiệm đúng lúc hệ thống đang căng còn có thể giảm nhu cầu huy động nguồn bổ sung trong giờ đó. Nếu tiết kiệm cùng lượng điện nhưng ở giờ nhu cầu thấp, hiệu quả trên tổng điện năng vẫn có, còn đỉnh công suất trong ngày có thể giữ nguyên.
Hai cách tác động cũng có thời hạn khác nhau. Che nắng cho công trình hoặc nâng hiệu suất thiết bị có thể giảm lượng điện cần dùng để giữ nhiệt độ phòng. Dịch một phần nhu cầu sang khung giờ khác chủ yếu thay đổi thời điểm hệ thống phải cấp điện. Khi đánh giá một dự án làm mát, số liệu theo giờ cùng với tổng điện năng tiết kiệm sẽ cho biết giải pháp giúp giảm chi phí sử dụng của khách hàng, giảm áp lực đầu tư công suất, hay đồng thời mang lại cả hai lợi ích.
Nguồn: Vietstock