Bán trên quy mô lớn hơn, lãi bằng tiền tăng nhanh
Điểm dễ bỏ qua trong kết quả quý III của Petrolimex (PLX) là sự khác biệt giữa số tiền lãi và tỷ lệ lãi. Doanh thu hợp nhất đạt 138.482 tỷ đồng, so với 83.631 tỷ đồng cùng kỳ. Đặt hai con số cạnh nhau, tập đoàn có thêm gần 55.000 tỷ đồng doanh thu trong một quý. Nhưng phần lớn số tăng thêm đó tương ứng với giá vốn hàng đã bán.
Cụ thể, giá vốn tăng từ 79.132 tỷ lên 131.179 tỷ đồng. Lấy doanh thu trừ giá vốn, phần còn lại tăng từ 4.499 tỷ lên 7.303 tỷ đồng. Như vậy, cứ 100 đồng doanh thu trong quý III năm trước đem về khoảng 5,38 đồng lãi gộp; cùng phép tính đó năm nay cho kết quả khoảng 5,27 đồng. Chênh lệch chỉ hơn một phần mười đồng trên mỗi 100 đồng bán ra, song đủ để phân biệt tăng lãi nhờ quy mô với tăng lãi nhờ tỷ suất.
Điều này cũng giải thích vì sao nhận xét của doanh nghiệp về việc biên kinh doanh xăng dầu cải thiện có thể cùng tồn tại với một biên gộp hợp nhất giảm nhẹ. Một chỉ tiêu nói riêng về hoạt động xăng dầu, một chỉ tiêu bao quát doanh thu và giá vốn của cả tập đoàn. Không có cơ sở để thay mẫu số của chỉ tiêu này bằng mẫu số của chỉ tiêu kia.
Ảnh minh họa bài viết về Petrolimex trên Vietstock.
Khoản tăng lãi gộp đi đâu?
Petrolimex ghi nhận sản lượng tăng 18%. Sản lượng và doanh thu cùng tăng nhưng không cùng tốc độ: một chỉ tiêu đếm lượng hàng, còn chỉ tiêu kia đo số tiền thu được từ lượng hàng bán ra. Vì doanh thu ở đây là số hợp nhất, lấy toàn bộ phần tăng thêm chia cho mức tăng sản lượng sẽ không cho ra giá bán của một lít xăng cụ thể.
Từ lãi gộp đến lãi ròng còn một bước lớn là chi phí bán hàng. Khoản này tăng từ 3.694 tỷ lên 5.271 tỷ đồng, tức tăng 1.577 tỷ đồng. So với 2.804 tỷ đồng lãi gộp tăng thêm, riêng phần tăng của chi phí bán hàng tương đương khoảng 56%. Phép đối chiếu giúp thấy phần thu nhập tăng thêm còn lại sau một khoản chi lớn; đó chưa phải lợi nhuận cuối cùng vì còn các khoản thu, chi khác và thuế.
Sau khi hạch toán các khoản này, lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 1.363 tỷ đồng, so với 706 tỷ đồng cùng kỳ. Trong đó, phần thuộc cổ đông công ty mẹ là 1.241 tỷ đồng, so với 611 tỷ đồng một năm trước. Hai con số lợi nhuận của quý này không cộng lại với nhau: khoản 1.241 tỷ đã nằm trong 1.363 tỷ. Khi so mức tăng giữa hai năm, cần dùng cùng một chỉ tiêu ở cả hai đầu phép tính.
Lãi trong quý và tiền trong chín tháng
Cuối tháng 9, giá trị hàng tồn kho đạt khoảng 29.300 tỷ đồng, gấp khoảng 2,1 lần đầu năm. Trong khi đó, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh chín tháng âm khoảng 2.500 tỷ đồng. Đây là một cách nhìn khác về vốn mà hoạt động phân phối cần sử dụng. Hàng mua về có thể đã phải thanh toán nhưng vẫn còn trong kho; khi ấy tiền đã chi trong khi giá vốn của lượng hàng đó chưa được ghi nhận vào kết quả bán hàng.
Dù vậy, không thể quy toàn bộ dòng tiền âm cho tồn kho. Muốn giải thích đầy đủ còn phải đối chiếu thời điểm thu tiền từ khách hàng, trả tiền cho nhà cung cấp và các khoản thanh toán khác. Cũng không thể lấy dòng tiền chín tháng trừ vào lợi nhuận một quý. Điều có thể kết luận từ hai kỳ báo cáo là Petrolimex ghi nhận lợi nhuận cao hơn trong quý III, còn hoạt động kinh doanh lũy kế đến tháng 9 vẫn sử dụng ròng tiền mặt.
Nguồn: Vietstock