Hai phường, hai bài toán mặt bằng
Trong hồ sơ đánh giá tác động môi trường đưa ra tham vấn, tuyến đường sắt đô thị Thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên dự kiến ảnh hưởng tới khoảng 142,6 ha đất. Nếu chỉ xếp các địa bàn theo diện tích, phường Bình Dương có vẻ phải xử lý khối lượng công việc lớn hơn Tân Đông Hiệp. Nhưng nếu đếm những mái nhà nằm trong phạm vi tác động, thứ tự đảo ngược.
Ở phường Bình Dương, hồ sơ ghi nhận 49,8 ha và 246 căn nhà bị ảnh hưởng. Tại Tân Đông Hiệp, hai con số tương ứng là 24,2 ha và 1.030 căn nhà. Tính trên một hecta trong phạm vi thống kê, một bên có khoảng 5 căn, bên kia gần 43 căn. Đây là tỷ lệ tính từ hồ sơ tuyến, không phải mật độ nhà ở của toàn bộ hai phường.
Chênh lệch ấy có ý nghĩa khi đọc thông tin về tiến độ. Hai địa bàn cùng hoàn thành kiểm đếm một hecta đất có thể phải làm việc với số công trình rất khác nhau. Mặt khác, số căn nhà chịu tác động chưa cho biết bao nhiêu gia đình phải chuyển chỗ ở: một công trình bị ảnh hưởng một phần và một căn phải giải tỏa toàn bộ đều có thể xuất hiện trong thống kê. Muốn biết phương án cụ thể cần đối chiếu kết quả kiểm đếm từng trường hợp.

Hướng tuyến metro Thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên trong báo cáo đánh giá tác động môi trường. Bản đồ: hồ sơ dự án, qua Vietstock.
Gần một đồng trong mỗi năm đồng vốn dành cho bồi thường
Theo phương án đang được lấy ý kiến, tổng mức đầu tư khoảng 88.875 tỷ đồng. Trong đó, chi phí xây dựng khoảng 26.530 tỷ đồng; thiết bị 19.628 tỷ đồng; bồi thường khoảng 19.575 tỷ đồng. Như vậy, khoản dành cho mặt bằng xấp xỉ 22% tổng vốn, và chỉ thấp hơn phần thiết bị khoảng 53 tỷ đồng. Dù ít thấy trên bản vẽ nhà ga, bồi thường là một trong những khoản chi lớn của dự án.
Hồ sơ còn tính 16.139 tỷ đồng dự phòng. Đây là khoản được đưa vào dự toán, không đồng nghĩa dự án đã chi thêm số tiền đó. Tương tự, việc Đông Hòa đã khảo sát, kiểm kê bước đầu phản ánh công việc đang diễn ra tại một địa bàn; thông tin này chưa đủ để coi toàn bộ mặt bằng dọc tuyến đã sẵn sàng bàn giao.
Từ vị trí nhà ga đến hành trình thực tế
Tuyến dự kiến dài 30,66 km, đi trên cao, với phương án 19 ga, trong đó có hai ga dự kiến đầu tư sau. Vì vậy, khi đánh giá khả năng tiếp cận của một khu dân cư, ngoài việc tìm ga gần nhất trên bản đồ còn phải xác định ga đó thuộc giai đoạn nào. Một vị trí có trên hướng tuyến chưa chắc đã đón khách ngay khi những đoàn tàu đầu tiên vận hành.
Một ví dụ là khu vực Suối Tiên. Vị trí ga S17 trong hồ sơ cách ga Bến xe Suối Tiên hiện hữu khoảng 1,9 km. Với người đi làm thường xuyên, quãng nối giữa hai ga có thể quan trọng không kém thời gian ngồi tàu. Cách tổ chức chặng này sẽ quyết định liệu hành khách có thể chuyển tuyến thuận tiện hay phải dành thêm thời gian cho một phương tiện khác.
Hồ sơ ước tính thời gian thi công 60 tháng và đưa ra dự báo khoảng 175.300 lượt khách mỗi ngày đêm vào năm 2030. Hai số liệu trả lời hai câu hỏi khác nhau: một bên là thời lượng xây dựng dự kiến, bên kia là nhu cầu vận tải theo tính toán. Cả hai đều chưa phải ngày mở tuyến hay lượng khách thực tế. Với người dân dọc tuyến, các mốc có thể đối chiếu tiếp theo là kết quả kiểm đếm tại địa chỉ của họ và phương án tiếp cận nhà ga trong từng giai đoạn.
Nguồn: Vietstock